خوشحالم  آقای دکتر طهماسبی که فرصتی فراهم شد تا با شما به گفتگو بنشينم. شما مدير مجله علم و جامعه به عنوان پزشک، روزنامه‌نگار و فعال سياسی در ويرجينيای آمريکا هستید واز طريق برنامه های مختلف تلويزيونی هم مباحث پزشکی و سياسی را مطرح می کنيد لطفأ از سابقه تحصيل و زندگی در خارج از کشور بگوييد؟

من پنجاه و يک سال پيش از ايران آمدم آلمان و در اينجا پزشکی خواندم و دوره ی جراحی را تمام کردم و سال رفتم 1970 آمريکا و الان سی و پنج سال است که آمريکا هستم. و در آمريکا در حدود بيست سال است که برنامه‌های تلويزيونی مختلفی دارم. هم برنامه‌های ايرانی و هم برنامه‌هايی که با کانال‌های مختلف مثل صدای آمريکا مرتب برنامه داشتم و بيست و شش سال است که مجله علم و جامعه را به طور ماهانه منتشر می‌کنم و يکی از اعضای حزب دمکرات آمريکا هستم که آقای اوردين رييس حزب دموکرات از همکاران من است و از دوستان نزديک من است. من در داخل حزب دموکرات آمريکا هم فعاليت‌هايی دارم که به اصطلاح در آمريکا مرسوم است که خارجی‌ها مثل خود آمريکايی‌ها نقش دارند و در هيچ چيزی محدوديتی وجود ندارد

بفرماييد که دليل رفتن شما به آمريکا چه بود؟ هدف آيا ادامه تحصيل بود؟

در دوره‌ی  محمد رضا شاه،  آن‌هايی که می‌آمدند آلمان به خصوص آن‌هايی که پزشکی می‌خواندند يک قراردادی بين دولت آلمان و ايران برقرار بود که  دانشجوها بعد از فارع‌التحصيل شدن بايد برمی‌گشتند ايران و اين قانون آن وقت اعتبار داشت و بر همين اساس به ايرانی‌ها اجازه نمی‌دادند که در آلمان بمانند و به خاطر همين من مجبور بودم که يا برگردم ايران ولی بر حسب تصادف به آمريکا رفتم و خوشحالم هم هستم که رفتم آنجا و الان هم به عنوان يک آمريکايي، يعنی ايرانی- آمريکايی در آنجا هستم. فرقی نمی‌کند در آمريکا همه مردمشان يا خودشان يا پدر و مادرشان و از نسل پيش‌تر خارجی بودند و در آن جا اصلاً احساس خارجی‌ بودن  نمی‌کنيد.

 اين که خارجی بودن در آمريکا محسوس نيست آيا خاصيت جامعه‌ی آمريکا ست يا الان هويت برای شما  معنای ديگری پيدا کرده است؟

نه خير. شما از همان روز اول که وارد آمريکا می‌شويد احساس می‌کنيد که همه مثل شما هستند، مثلآ يک چينی از بغلتان رد می‌شود يک سياه از آن طرف، می‌بينيد همه مثل شما هستند و هيچ کس در امريکا حتا آن‌ها که تازه می‌آيند و برای خود من همين طور بود احساس غريبی نمی‌کنند چون اصلاً همه مردم در دو کشور در دنيا، يکی آمريکا و ديگری کانادا که بيشتر آدم‌هايی که آنجا زندگی می‌کنند يا خودشان تازه وارد آمريکا شدند يا اينکه پدر و مادرشان مهاجر بودند. من طبيب اداره‌ی مهاجرت آمريکا هستم از انواع و اقسام کشورها بيش‌تر از صد کشور مريض دارم که اين چيز بی‌سابقه‌ای است و مخصوصاً ازشان می‌پرسم تو مال کجايی؟ آن ها هم از من می‌پرسد تو مال کجايی؟  و اين يک چيز عادی است. در صورتی که اگر اينجا در آلمان بپرسند که مال کجايی؟ آدم احساس می‌کند می‌خواهند بگويند که تو غريبه هستی. ولی در آمريکا از اين حرف‌ها نيست.

آقای دکتر طهماسبی از فعاليت‌های سياسی‌تان بگوييد؟ مجله علم و جامعه را که ورق می‌زنم، پشت اسم شما و مقالات شما هميشه مبارزات مصدق يک جلوه‌ی ديگری دارد. از اين ديدگاه  یگوييد؟

من از دوران دبيرستانم که زمان حکومت مصدق بود در ايران به اصطلاح خط بودم و بعد هم که آمدم اروپا در کنفدراسيون در کنفرانس‌های جبهه‌ی ملی من هميشه شرکت داشتم. و حتا يک بار هم در آلمان جزو شورای عالی جبهه‌ی ملی بودم و حتا آمريکا هم رفتم و در آنجا هم فعاليت‌هايی در همين زمينه داشتم. گرچه در آمريکا اين قبيل مبارزات،  به خصوص بعد از انقلاب از هم پاشيده شد و کنفدراسيون و سازمان‌های سياسی رفتند ايران و يا اصلاً منشعب شدند.

ديگر به آن صورت فعاليتی در درون جبهه ملی و در آن خط نداشتم ولی مجله من در آمريکا تنها مجله‌ای است که به عنوان مجله مصدقی می‌شناسند. ولی متاسفانه خود مصدقی‌ها کمتر مشترک اين مجله هستند.

   چگونه می توان تفکر مصدقی را در شکل جديد سياست امروزی  تعميم داد.  آيا امروزه روز  کسی به عنوان مصدق شما  در عرصه سياست می‌شناسيد که بتواند تفکر مصدقی را نشانی باشد؟ و يا اينکه صرفاً با يادآوری خاطرات مصدق و آرمان‌هايش می‌توان چيزی را به پيش راند؟

ببينيد شعارهايی که در زمان مصدق مطرح بود ديگر امروز بی‌معناست مثل ملی شدن صنعت نفت، و اين‌ها مسائلی است که صورت گرفته آنچه که مهم است اين است که مصدق به عنوان تنها نخست وزير ايران که روی ملی‌گرايی و به اصطلاح چه زمان قاجار و چه در زمان پهلوی دولت‌های ايران را حالا نمی‌گويم الزاماً دست نشانده خارجی‌ها بودند ولی استقلالشان را نداشتند ما با وجودی که ظاهراً مستعمره نبوديم ولی خوب می‌بينيم که در دوران قاجار عمدتا ًروس‌ها  و بعد در زمان پهلوی، انگلستان و در آخرين سال‌های حکومت رضا شاه، هيتلر و نازی، نفوذ بسياری در ايران داشتند حالا اشکالی ندارد که نفوذی در ايران داشته باشند. ولی مثلاً حتا آوردن و بردن شاه و اين‌ها چيزهايی بود که با تمهيدات انگلستان و يا قبلاً با تمهيدات روس‌ها انجام می‌گرفت.  مثلاً نيروی قزاق ايران که به اصطلاح شاهان قاجار را حفظ می‌کردند نيروهای نظامی روسيه بودند. من فکر می‌کنم مصدق آمد و به خصوص با ملی شدن صنعت نفت يک فضای ديگری را به وجود آورد آن نااميدی که مردم فکر می‌کردند هيچ کاری بدون اجازه‌ی انگلستان نمی‌شود و مصدق يک چيزی شد که در کشورهايی که زير سلطه انگلستان بودند حالا يا مستقيم مستعمره بودند يا نبودند تاثير زيادی گذاشت و اولين جايی بود که از زير سلطه‌ی انگلستان خودش را خلاص کرد. بر همين اساس هم می‌تواند يک نمونه‌ی خيلی خوبی برای کشورهايی مثل ايران باشد که تحت سلطه‌ی به خصوص آمريکا قرار گرفتند و مصدق هنوز هم در اين کشورهای گرچه خمينی هم يک چنين نقشی را بعداً بازی کرد ولی به اصطلاح مخالف خارجی‌ بودن و يا مطيع خارجی نبودن ولی با او کار کردن تفاوت دارد. و خمينی اين حالت را ديگر نداشت.  مصدق يک مرد متمدنی بود که در اروپا تحصيل کرده بود و می‌دانست که بايد روابط داشت. يعنی مخالف به اصطلاح نظام غربی نبود در صورتی که خمينی با همه‌ی چيزهای دنيای غرب مخالفت داشت.

به کنفدراسيون دانشجويی اشاره داشتيد، من فکر می‌کنم که پايه‌گذاران کنفدراسيون  دانشجويی  کسانی بودند که  از اوضاع سياسی زمان مصدق سرخورده بودند. آيا خود شما به صورت فعال در جريان شکل‌گيری کنفدراسيون بوديد؟

بله. اتفاقاً آن فدراسيون آلمان که يکی از فدراسيون‌های کنفدراسيون بود جلسات اوليه‌اش را من و چند نفر از دوستانمان راه انداختيم ولی اين که سرخورده بودند از دوران مصدق به آن صورت نبود. از جريان کودتای 28 مرداد بود. آن البته مصدقی‌بودند و بعد در آن زمان دو نيروی اصلی وجود داشت يکی توده‌ای‌ها و بعد که ديگر منشعب شد از حزب و آمدند سازمان انقلابی و کادرها و طوفان و اينها را تشکيل دادند ديگر به اصطلاح مصدقی‌ها که در آغاز کار اکثريت را داشتند نبودند و سازمان‌های سياسی چپ‌گرايی که به اصطلاح با روسيه اول کار می‌کردند و بعد با چين و حتا با کشورهايی مثل کوبا و اين‌ها سازمان‌های خودشان را داشتند که باعث انشعاب کنفدراسيون هم شد و ديگر بعد از انقلاب ايران هم تقريباً همه‌ی اينها يا رفتند ايران يا اصلاً ديگر ماهيت خودشان را از دست دادند. کنفدراسيون تنها سازمانی بود که از زمان شاه به عنوان يک جريان متشکل و منسجم فعاليت‌هايی می‌توانست بکند ولی بعد ازانقلاب ديگر منتفی شده و آن قدر چيزهايی بودند که پر کرده بودند جای خالی را.

جای خالی مبارزه را؟

بله. مبارزه عليه سيستمی که موجود بود. حالا اصلاً شرایط ديگری پيش آمده بود که يک عده از همين کنفدراسيونی‌ها که مثلاً در احزاب چپ بودند و حتا تا حدودی هم اول کار جبهه‌ای هم رفتند با خمينی ارتباط داشتند بنابراين آن حالت اپوزيسيون نسبت به حکومت ديگر ازبين رفته بود. آن خاصيتی که اپوزيسيون در زمان شاه داشت.

صحبت‌های زيادی هست. کاری نداريم که کنفدراسيون چگونه از هم پاشيد اما شما فکر می‌کنيد که ضرورت وجود کنفدراسيون الان در زمان حال آيا هست؟ شما از نظر خودتان چگونه می‌بينيد که بخواهند ايرانی‌ها متشکل باشند.

ببينيد ديگر نه به صورت کنفدراسيون. کنفدراسيون اتحاديه دانشجويان ايرانی بود حالا بچه‌های دانشجوی ايرانی بچه‌هايی هستند که لااقل در آمريکا، که اصلاً فارسی هم بلد نيستند يا اگر هم فارسی هم بتوانند حرف بزنند مسائلشان مسائل ايران نيست. خوب از پدر و مادرشان يک چيزهايی می‌شنوند ولی در جوامعی بزرگ شدند که مسائل ديگری برايشان مطرح است. بنابراين تلاشی هم که چند بار کردند که کنفدراسيون را تشکيل بدهند دوباره آدم‌هايی بودند که نوه‌هايشان ديگر دانشجو بودند. ديگر اين‌ها نمی‌توانستند کنفدراسيون را تشکيل بدهند. بنابراين  از همان اول برايشان معلوم بود که يک هوا و هوسی است براساس خاطرات آن زمان و لی عملاً آنها نتوانستند اين کار را بکنند برای اين‌که امکان هم نداشت می‌دانيد آدم 60-70 ساله‌ بيايد بنشيند که نقش دانشجوی 20 و چند ساله را بازی کند و آن سفرها و آن فعاليت‌ها اصلاً ديگر امکان‌پذير نبود برای اين آدم‌هايی که سنی ازشان گذشته و ديگر آن ماهيت دانشجويی کنفدراسيون ديگر اصلاً نمی‌توانست مطرح باشد. ما الان يا بازنشسته شديم يا استاد دانشگاه شديم ديگر دانشجو نبوديم.